40 یادداشت دربارۀ 40 فیلم جشنواره

این یادداشتها پیش از این به عنوان نقدهایی بر آثار روز یكم، دوم، سوم، چهارم، پنجم، ششم، هفتم، هشتم، نهم و دهم جشنواره در خبرگزاری فارس منتشر شده است.

نگاهی شخصی به فیلمهای جشنوارۀ سی و چهارم فیلم فجر

برداشت دوم از قضیۀ اول

بیایید دور هم برای آخر ترم یك فیلم بسازیم

«برداشت دوم از قضیۀ اول»، به كارگردانی پویان باقرزاده اولین فیلم از بخش سینمای هنر و تجربه است كه در سی و چهارمین دورۀ جشنوارۀ فیلم فجر به نمایش درآمد. با سابقۀ ذهنیای كه از فیلمهای این بخش در سالهای گذشته داریم قاعدتاً باید منتظر فیلمی تجربهگرایانه باشیم. اما نحوۀ شروع فیلم خبر از یك فیلم واقعاً متفاوت میدهد. فیلم با روایتی مستندنگارانه آغاز میشود و هر آنچه به عنوان قاعده و اصول فیلمسازی در پیش رو مییابد مصرانه زیر پا میگذارد. چنانكه تصویر از حالت دوربین روی دست هم جلوتر میرود و گاهی به فیلمبرداریهای موبایلی نزدیك میشود. حتی در لحظات بسیاری تصویر فلو (تار) است كه قاعدتاً در هر فیلمی یك اشكال فنی فاحش محسوب میشود. «صدابرداری» نیز چیزی است از سنخ «هرچهدلتخواستبرداری»! بازیگرها تپق میزنند و گاهی دیالوگشهایشان در هم میرود. خلاصه فیلم همهچیز هست جز فیلم. «برداشت دوم از قضیۀ اول» با رویكردی بهشدت تجربهگرایانه پیش میرود تا بیننده را با ایدهپردازیهای یك گروه جوان تئاتری مواجه سازد. فیلمی كه در ظاهر روایتی از زندگی بحرانزدۀ چند جوان هنرمند است؛ اما به گفتۀ خود در برداشتهای مختلف. مهمترین چیزی كه در فیلم دیده میشود جهتگیری شكلگرایانۀ (فرمالیستی) آن است. فیلم در فضایی مستند آغاز میشود، وارد روایتی داستانی میشود، مجددا فاصلهگذاری میكند و باز به روایت قبلی باز میگردد. گویی گروه جوان فیلم بنا دارد هر آموخته و حتی ایدۀ ناآزمودۀ خود را به روی پردۀ نقرهای بكشاند. از سوی دیگر میتوان گفت فیلم «برداشت دوم از قضیۀ اول» ظرفیتهای فراوانی دارد جهت تأویل و خوانشهای هرمنوتیكی. موضوع فیلم دربارۀ دروغ است و قصه نیز با دروغ پیش میرود و به مخاطب دروغ میگوید و اساساً دروغ بخشی از فرم فیلم است. از این رو میتوان گفت فیلم بیش از آنكه فیلم مخاطبان باشد، فیلم منتقدان است؛ فیلمی كه شاید برخی از منتقدان را وسوسه كند تا آنها نیز آموختهها و ایدههای انتقادی خود را به بهانه و در بستر فیلم به محك آزمون بگذراند؛ چیزی كه شاید خیلی ارتباط مستقیمی با سینمای واقعی و مخاطبان اصلی سینما نداشته باشد. همچنین فیلم «برداشت دوم از قضیۀ اول» را میتوان ادای دینی تجربهگرایانه به فیلم قاعدۀ تصادف و اساساً هنر سینما دانست؛ البته با حجم قابل توجهتری از فحاشی و نزاع و افسردگی و قرص آرامشبخش و خاطرهبازی با پارتیهای سالهای پیش و البته شرب خمر و در یك كلام نوع خاصی از سبك زندگی كه سینما اصرار دارد آن را با مخاطبان خود در میان بگذارد؛ سبك خاصی از زندگی كه ما را به شكل هولناكی دربارۀ آنچه در آن سوی دوربینهای سینمایی در حال اتفاق است نگران میكند.

گیتا

ادای احترام به زندگی

فیلم گیتا به كارگردانی مسعود مددی نیز اولین فیلم از بخش نگاه نوست كه با اندكی تأخیر و مبلغی اشكالات فنی روز گذشته در برج میلاد به نمایش درآمد. آغاز فیلم روایتی شبیه به تلهفیلمهای خانوادگی دارد. روایتی كه بسیار مستعد است تا از سوی منتقدان، دست كم گرفته شود. موضوع تاحدی آشنا و چه بسا كلیشهای فیلم دربارۀ فرزندخواندگی است و دربارۀ پنهان ماندن این حقیقت از فرزند و بحران خانوادگی حاصل از افشای راز و چالشهایی كه خانواده و به ویژه مادر در این مسیر با آنها روبرو میشوند. در میانۀ فیلم نیز مادر واقعی فرزند وارد داستان میشود و همهچیز برای ظهور یك كلیشۀ حوصلهسوز دیگر محیاست؛ فیلمی بهشدت مستعد برای نمایش در یك بعد از ظهر كسلكننده از یكی از شبكههای سیما. اما این همۀ ماجرا نیست. «گیتا» با ارادهای آهنین و با یاری گرفتن از بازیهای خوب بازیگران، به ویژه مریلا زارعی و پرداخت سینمایی دقیق به مسئلههای اصلی فیلم، با سرعت از این پرتگاه دور میشود و خود و مخاطبانش را نجات میدهد.

فیلم «گیتا» همچنین موضوع تلخی دارد، با پرداختی كه گویی...